Waarover dan wel?

Ambitieuze ondernemers zijn cruciaal voor een goed functionerende economie. Zij leveren toegevoegde waarde aan hun klanten én zij bouwen waarde op in hun bedrijf. Het langetermijnperspectief stuurt de belangrijke beslissingen. De focus op waardecreatie in plaats van op kortetermijnwinst vertaalt zich dan in een goede positionering, klanten als ambassadeurs en een sterke merknaam. Het is gebleken dat financiers deze focus met een hogere waardering belonen.

Durf selectief te zijn!

Traditionele businessmodellen zetten je klem in risicovolle en kostbare bedrijfsvoering. Commerciële pit betekent ook meer alternatieven bedenken en meer experimenteren om tot een slimmer businessmodel te komen. Kortom, eruit halen wat er in potentie in zit! Een strakke uitvoering staat zelden hoog op de wensenlijst… En juist dit heb je het meest in eigen hand. Heldere afspraken maken, ook over betalingsvoorwaarden, snel rekeningen uitsturen, bovenop de inning zitten. Selectief durven zijn. Prestaties meten en bespreken met het team. Financiers vinden dit vanzelfsprekend, maar de meeste ondernemers hebben nog veel te winnen.

Prikkel de investeerder

Hoe kan ik de groei van mijn bedrijf versnellen? Juist die vraag prikkelt een actieve  investeerder. Indien je kan laten zien dat jouw bedrijf een aanzienlijk groeipotentieel heeft, overweegt een financier of en op welke manier hij kan bijdragen aan deze groei. Heb ik een goed netwerk voor dit bedrijf, kennis die aansluit bij de situatie, vertrouwde mede-investeerders? Bespreek deze groeiversnellers met financiers. De boog staat stevig op twee pijlers!

Meer leren over financiering?
Een goede voorbereiding vergroot kansen op een lening. Tijdens de inspiratiesessie ‘Financiering van innovatie’ leer je hoe je dat doet.

Bekijk ook eens de Wegwijzer slimmer financieren: investeren in nieuwe business

Van schuurtje naar continent

Deze ondernemingen hebben bijzondere talenten in huis, vaak gepatenteerde kennis, of werken juist zonder octrooien in een keten samen met afnemers. Daarbij zorgen ze permanent voor toegevoegde waarde. Sommigen bedrijven opereerden tot voor kort nog in schuurtjes, maar werken nu al op verschillende continenten. Van oudsher hebben we er veel in de agrarische sector (melkvee-attributen, zaadveredelaars en toepassingen in glas- en tuinbouw) en de maakindustrie (geen massaproductie, maar klantspecifieke producten).

Made in Holland

Met het label Made in Holland zouden we deze bedrijven nog meer en beter moeten positioneren als onze nationale kroonjuwelen. Kenmerken van verborgen kampioenen zijn:
• Ze concentreren zich op een nauwkeurig afgebakende markt
• Ze steken uitzonderlijk veel middelen in Research & Development. Een percentage van 15 is eerder regel dan uitzondering.
• Ze hebben meer oog voor winstpotentie dan voor direct financieel succes.

Simpel, maar eigenlijk heel geniaal

Verborgen kampioenen spelen meer in op maatschappelijke trends en ontwikkelingen (milieuwetgeving, eisen op gebied van voedselveiligheid, stijging brandstoffen, etc.). Ook zijn de producten vaak onderhoudsintensief, met als bijkomstig voordeel dat een kwart van de omzet voortkomt uit serviceverlening. En op basis van co-creatie zorgen ze voor wederzijdse afhankelijkheid tussen klant en opdrachtgever.

Het klinkt simpel, maar ik vind het geniaal. Ik beschouw het als kritische factor in een geslaagde innovatie. Ik hoop daarom in 2013, het jubileumjaar van innovatiestimulering, veel van deze prachtige sieraden te kunnen laten schitteren.

Slim? Wat is dat dan, co-creatie?
Innovatieadviseur Chris Willemsen schreef er een artikel over. In een blog gaf hij er bovendien nog eens een mooi voorbeeld van.

We hebben een aantal hidden champions uitgedaagd zich in te schrijven voor de MKB Innovatie Top100 2013
Het is een schitterende manier om de mooie, verstopte innovaties onder het voetlicht te brengen!

Wat is flexibiliteit?

Flexibiliteit is de mate waarin je bedrijf zich kan aanpassen aan veranderende omstandigheden, of dat nou om veranderende markten, producten of interne omstandigheden gaat.

Veel ondernemers interpreteren flexibiliteit echter als het doen wat de klant van ze eist. Maar om succesvol te zijn is het noodzakelijk om zelf bepaalde strategische keuzes te maken. Flexibiliteit is er daar een van. En maak je die keuze, dan moet het wel goed georganiseerd worden.

Waarom heeft een klant behoefte aan flexibiliteit?

Ik hoor ondernemers zeggen dat hun klanten flexibiliteit eisen. Soms komt dat voort uit een behoefte van de klant om nieuwe marktkansen te benutten, maar besef je dat hij in de meeste andere gevallen alleen behoefte heeft aan flexibiliteit als hij zelf eerst de fout is ingegaan:

• Hij bestelt te laat
• Hij bestelt verkeerde producten
• Hij bestelt de verkeerde hoeveelheid

En dat terwijl de extra kosten voor het oplossen van deze fouten bijna altijd ten koste gaan van de marge van de toeleverancier!

Waarom heeft een bedrijf behoefte aan flexibiliteit?

Ook intern zijn menselijke fouten de reden van de behoefte aan flexibiliteit: die zitten in de planning of de kwaliteit. Onvoorziene capaciteitsproblemen (machinestoringen of bijvoorbeeld zieke medewerkers) vragen uiteraard wel om een zekere vorm van flexibiliteit. 

De grootste behoefte echter komt vanuit de ondernemer en niet vanuit de klant. Een bedrijf dat flexibel is ingericht, is in staat om de productiviteit te waarborgen ondanks snel variërende capaciteitsbehoeften.

De waarde verzilveren

Als flexibiliteit wordt ingezet om de fouten van klanten op te lossen heeft dit voor die klant waarde. Het is dan ook logisch om deze waarde te verzilveren (wat in de praktijk slechts zelden wordt gedaan, het wordt vaak gezien als service). Soms is het mogelijk om hogere prijzen te rekenen, soms ook niet.  In het laatste geval moet de geleverde flexibiliteit leiden tot extra klantbinding (bespreek dit duidelijk met je klant).

Trap niet in de valkuil!

Veel bedrijven vertellen trots hoe flexibel ze wel niet zijn, maar bedoelen daarmee eigenlijk dat ze in staat zijn om precies te doen wat de klant van ze eist. Indien je echter flexibel bent voor je klant, zonder dat hij daar waarde aan hecht, dan lok je daarmee uit dat de klant nog onzorgvuldiger gaat bestellen (nog later en nog minder goed gespecificeerd). Interne flexibiliteit zorgt ervoor dat je bedrijf goed is in het oplossen van problemen die je eerst zelf hebt veroorzaakt. Daardoor ontstaat een ad-hoc cultuur die een directe aanslag op de winstgevendheid zal doen!

Flexibiliteit als bedrijfsstrategie

Wil je op een succesvolle manier flexibel zijn, richt dan je hele organisatie hierop in. Daarvoor dienen er duidelijke spelregels te worden afgesproken. Dat werkt alleen als:

• Iedereen in de organisatie altijd zijn afspraken nakomt
• Toeleveranciers altijd hun afspraken nakomen
• Klanten altijd hun afspraken nakomen

Deze spelregels zijn niet vrijblijvend! Voor iedereen, zowel in- als extern, zijn er duidelijke (niet flexibele!) gevolgen als men zich niet aan de afspraken houdt, ook in drukke tijden. Ga consequent om met klanten, medewerkers en toeleveranciers. Alleen op deze manier kan flexibiliteit een zinvolle en winstgevende bedrijfsstrategie zijn.

1. 'Mijn klanten zijn nog niet zo ver'

Je hebt waarschijnlijk niet één soort klant, maar te maken met verschillende klantgroepen. Die hebben verschillende behoeften, ook op het gebied van duurzaamheid. Zo scoor je in de zakelijke markt misschien op besparingen op energieverbruik en onderhoud, terwijl bij overheden het aantonen van CO2-reductie onderscheidend kan zijn. Daarnaast is de ene groep veel sneller in het accepteren van vernieuwing dan de andere. Pluis uit wat voor jouw klantgroep(en) geldt en hoe je daar het beste op kan inspelen.

2. 'Het draait uiteindelijk om geld, niemand betaalt voor duurzaamheid'

Duurzaamheid alleen is inderdaad geen verkoopargument. Een woning kan nog zo duurzaam zijn, als hij niet mooi is, te klein of belachelijk duur in onderhoud dan willen je klanten er niet voor betalen. Ga na welke waarde je daadwerkelijk creëert en vraag je af bij welke behoefte je aansluit. Voeg duurzaamheid daaraan toe.

3. 'We moeten het hebben van de particuliere markt, en die is niet in beweging te krijgen'

De particuliere markt heeft een andere dynamiek dan de zakelijke. Dat je de overstap van de zakelijke markt naar particuliere klanten niet zomaar maakt is logisch. Het hele verhaal, inclusief communicatie en service, moet kloppen. Ik hoor regelmatig: “We hebben zo’n goed product, wat raar dat ze het niet kopen!” En dan leggen ze wéér in veel ingewikkelde termen en cijfers uit hoe goed de warmtepomp en de dakisolatie wel niet zijn.
 
Dé particuliere klant bestaat niet. Je kunt wel je strategie bepalen aan de hand van bepaalde klantgroepen. Verdiep je in gemeenschappelijke leefstijlen en drijfveren, vraag je af in welk soort wijken de meeste winst te behalen valt, onderzoek wat bewoners bezighoudt en bepaal of je huidige bedrijfsvoering past bij deze markt.

4. 'Ik kan de branche toch niet veranderen. Ik wacht wel tot mijn opdrachtgevers met de vraag komen'

Er zijn al veel ontwikkelingen gaande, bijvoorbeeld rondom energieneutraal  en energienotaloos bouwen. Voor minder dan energielabel B doen vooroplopende partijen het al niet meer. Juist met proactief werken en anticiperen kun je nieuwe vraag creëren. Laat zien wat je kunt!

 
Tot slot: blijf dicht bij jezelf

Je hoeft niet altijd je hele bedrijf te veranderen. Onderzoek de ambities van jezelf en je klanten en probeer daarbij aan te sluiten met duurzame initiatieven. Bespreek je plannen eens met hele andere partijen dan normaal, dat kan bijzondere kansen aan het licht brengen. En waar de ene ondernemer komt met grootse duurzame totaalconcepten, leidt voor de ander een kleine aanpassing al tot succes. Ik begrijp dat het spannend kan zijn om nieuwe stappen te zetten, maar maak het ook niet ingewikkelder dan het is. Ook met kleine stappen gaan we richting een duurzame toekomst!

Waarom wil je overbodig zijn?

Streven naar overbodigheid zorgt voor maximale toegevoegde waarde in weinig tijd en kosten. Ook afgelopen maand zag ik er mooie voorbeelden van. Zo liet de beroemde Braziliaanse ondernemer Ricardo Semler in VPRO's Tegenlicht zien hoe hij zichzelf misbaar heeft gemaakt in zijn onderneming, en dus weer volop met nieuwe ideeën bezig kan zijn.

De dag erna vertelde de ondernemer van één van de Slimste Bedrijven van Nederland mij trots dat hij twee maanden op vakantie was geweest. Zonder laptop. Toen hij terugkwam had alles in zijn bedrijf perfect doorgedraaid, was de jaarafrekening gemaakt en zat de orderportefeuille gevuld. En dat in de bouw.

Het recept van deze twee ondernemers?

Mensen op de werkvloer maximaal vertrouwen en ruimte geven. En er trots op zijn als je misbaar bent! Ik merk het ook in mijn eigen werk. Als ik hard aan bepaalde zaken moet sleuren, zit er fundamenteel iets niet goed. In mijn hoofd speelt zich dan ongeveer het volgende proces af:

‘Ze zijn nog te beroerd om zelf...’
‘Waarom moet ik daar nou zo om blijven zeuren? Snappen ze dan niet dat...’

- moment van bezinning (minuut, dag, maand of jaar) -

‘Waarom gebeurt dit?’
‘Hoe kan ik zorgen dat het vanzelf gaat?’
‘Hoe kunnen we het gemeenschappelijk belang gezamenlijk voelen?’
‘Hoe creëren we eigenaarschap in plaats van opdrachten en hoe maak ik mezelf overbodig?’

Uiteindelijk probeer ik te zoeken naar oorzaken en niet naar schuldigen.
 
Ik denk dat het zelfs heel breed zo werkt. Als je als coach streeft naar je eigen overbodigheid, ontstaat eigenaarschap bij je cliënt, waardoor je maximale toegevoegde waarde creëert. Als we er als Syntens naar streven om bedrijven zónder ons beter te laten innoveren, leveren we maximale toegevoegde waarde en kunnen we op zoek naar het volgende bedrijf. Als je als projectleider je team kunt laten functioneren zonder jou, vinden mensen hun motivatie blijkbaar bij zichzelf, elkaar, de klant en de missie. En als de loodgieter je kraan zó repareert dat die voorlopig niet meer stuk gaat, is het er één die je de volgende keer weer belt of en aanraadt bij een vriend.

En dat is nu het mooie. Streven naar je eigen overbodigheid maakt je pas écht onmisbaar.

Ben je er klaar voor?

Wat ik vaak zie bij de clusters die wij begeleiden, is dat samenwerkende bedrijven al doorstromen naar een volgende fase voordat ze daar helemaal klaar voor zijn. Ik ken bijvoorbeeld een groep ICT-ondernemers die gezamenlijk een nieuw ontwikkelplatform maken. Ze waren al volop aan het bouwen toen ze erachter kwamen dat ze verschillende ideeën hadden over wat het uiteindelijke product moest kunnen. Nog later in het proces kwam de vraag op wie het platform eigenlijk ging beheren en exploiteren. Hierdoor ontstonden er conflicten en stapten er twee partners uit het cluster.

Wil je voorkomen dat jouw samenwerkingsverband tegen dit soort problemen aanloopt? Doe dan onderstaande checks voor je verder gaat.

Van de initiatiefase naar de opstartfase

Heb je het gevoel dat jij en je samenwerkingspartners elkaar goed genoeg hebben leren kennen? Zijn jullie klaar om spijkers met koppen te slaan? Beantwoord dan eerst deze drie vragen:

• Hebben jullie een concreet gezamenlijk doel geformuleerd waar iedere deelnemer zich in kan vinden?
• Is alle benodigde kennis en capaciteit aanwezig in het samenwerkingsverband?
• Hebben alle samenwerkingspartners dezelfde ideeën over hoe je samenwerkt?

Is een van de vragen met nee beantwoord, dan kun je beter nog even in deze fase blijven.

Van de opstartfase naar de uitvoeringsfase

Zijn jullie tot een plan gekomen voor de innovatie en jeuken de handen om aan de slag te gaan? Beantwoord de volgende vragen:

• Is er een trekker? Iemand die initiatief neemt, woordvoerder kan zijn, de partners bij elkaar brengt?
• Is er een proces vormgegeven met duidelijke mijlpalen en evaluatiemomenten?
• Is er overeenstemming over de businesscase? Wie gaat het eindresultaat op de markt brengen en is er wel voldoende markt? Hoe worden opbrengsten en het intellectueel eigendom verdeeld?

Ook hier geldt: is een van de vragen met nee beantwoord, blijf dan in deze fase.

Uit mijn ervaring blijkt dat hoe zorgvuldiger je elke fase doorloopt, hoe groter de kans is op succes. In dit geval hebben we het dan over een succesvol op de markt geïntroduceerde innovatie – het doel van heel veel innovatieve ondernemers!

 
'Je krijgt de medewerkers die je verdient'

Dat is dan mijn eerste gedachte. Geen leuk antwoord, want mijn vinger wijst dan naar de ondernemer. Is het echt zijn of haar schuld? Ja en nee. Ik geloof niet dat werknemers ’s morgens opstaan met een gedachte als: 'Laat ik vandaag eens lekker de boel verzieken', of 'vandaag ga ik me nutteloos gedragen'. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen een bijdrage wíl leveren.

Gezonder, sneller, beter

Veel potentieel blijft echter onbenut doordat werknemers niet het maximale uit zichzelf halen. Jammer. Heel jammer. Ook uit onderzoek blijkt namelijk dat bevlogen werknemers gezonder zijn, sneller herstellen, beter presteren en leiden tot meer tevreden klanten. Ze zijn bovendien vaker proactief en leergierig op het werk. Niet onbelangrijk als je wilt innoveren.

Een beetje 'Emile Ratelband'…

Helaas is er nog niet zoveel bekend over hoe bevlogenheid wordt aangewakkerd. Al weten we wel dat positieve emoties als enthousiasme of je op je gemak voelen, leiden tot hoop, optimisme en meer zelfvertrouwen. En uit het promotieonderzoek van Els Ouweneel herleid ik de volgende tips:

• Zorg voor positieve emoties:  koester je relaties, wees aardig , deel goed nieuws, tel je zegeningen en richt je op positieve zaken. Montapacking bijvoorbeeld is een bedrijf dat daar heel goed mee aan de slag is gegaan.

• Stel jezelf doelen: maak ze concreet, betrek collega’s erbij, benoem de verschillende wegen ernaar toe en vier je successen!

Niets nieuws onder de zon, denk je misschien.  Een beetje 'Emile Ratelband'. Een open deur. Maar vraag jezelf eens af of je het wel echt elke dag toepast. Dat is namelijk nodig om tot nieuw gedrag te komen. Dan blijkt de praktijk weerbarstig, want er is ook nog zoiets als geloven in eigen kunnen. Of beter gezegd: het gebrek aan geloof in eigen kunnen. Hier hebben we het plotseling weer over de ondernemer zelf. De vragen uit de inleiding laten zien dat dit geloof ontbreekt.

Welke beren zie je?

Gebrek aan geloof in eigen kunnen vraagt om een kwetsbare opstelling. Ga het gesprek met je werknemers aan, vertel wat goed gaat en vraag wat ze willen bereiken. Vraag vervolgens: "Hoe ga je dat doen en welke beren zie je?" Bespreek oplossingen, volg ze in het bereiken van hun doel en vier samen een feestje. Relativeer als het even tegenzit en leer ze om met hulp van collega's obstakels op te ruimen. En niet onbelangrijk: geef zelf het goede voorbeeld. Pas dan krijgen medewerkers de werkgever die ze verdienen!

Deze aanpak, die zeker ook gevolgd moet worden, heeft echter op zijn vroegst pas over zo’n zes jaar effect. Tot die tijd kan het gebrek aan technisch personeel dus de groei van industriële bedrijven belemmeren en de welvaart in Nederland bedreigen.

Veranderde werkzaamheden

Door nieuwe ontwikkelingen in industriële bedrijven is het goed om te kijken naar de werkzaamheden die moeten worden verricht. Door toenemende mate van automatisering zijn deze werkzaamheden in de laatste jaren fors veranderd. Veel werk verschuift van direct productiewerk naar werkvoorbereiding (los van wie deze werkzaamheden uitvoert). Maar in alle beschouwingen over het tekort aan technisch personeel wordt nog steeds gedacht vanuit de oude functie-inhoud.

 
Bottleneck bij productiebedrijven

Het programmeren van de geautomatiseerde systemen wordt steeds meer de bottleneck bij productiebedrijven. Bij veel productiebedrijven wordt dit programmeerwerk verricht door de aanwezige allround productiemedewerker. Deze medewerker is dan vaak verantwoordelijk voor de totstandkoming van het gehele product (inclusief de eigen werkvoorbereiding). Indien je over voldoende gekwalificeerd personeel beschikt is hier niets mis mee. Maar is dit bij jou ook zo geregeld terwijl je helemaal niet over genoeg gekwalificeerd personeel beschikt, dan zal het de groei van je bedrijf belemmeren.

Roei met de riemen die je hebt!

Zodra je een dergelijke bottleneck ervaart is het goed om op zoek te gaan naar alternatieven. De werkzaamheden van de allround medewerker kun je bijvoorbeeld opsplitsen in twee hoofdtaken:

• Programmeerwerk (hiervoor is gedegen technische kennis en ervaring nodig).
• Laden en lossen van de machines (dit is snel en makkelijk aan minder technisch personeel te leren).

Door de werkzaamheden op deze manier te splitsen en over verschillende medewerkers te verdelen, los je het probleem vaak snel op. Je kunt dan gericht gebruikmaken van wél beschikbaar (minder technisch) personeel en daarmee de bottleneck (geheel of gedeeltelijk) opheffen. En dat zorgt dat je omzet weer de ruimte krijgt om te groeien. Totdat er voldoende nieuwe aanwas van technisch personeel is, is dan ook de oplossing: herverdeel het werk totdat de bottleneck verdwijnt!

‘Waarom nemen medewerkers zelf hun verantwoordelijkheid niet?’

Wat blijkt? Ook in deze ambachtelijke branche doen bedrijven met aandacht voor hun mensen het beter! In ons werk merken we vaker dat bedrijven die hun medewerkers betrekken bij het zoeken naar kansen en het maken van plannen, betere resultaten boeken. Betrokkenheid en vertrouwen zorgen dat ze minder fouten maken, zelfstandiger werken en met waardevolle ideeën komen. Maar veel ondernemers zien dat hun medewerkers helemaal niet zo zelfstandig zijn en zijn veel tijd kwijt met vragen beantwoorden en problemen oplossen. Waarom nemen medewerkers zelf hun verantwoordelijkheid niet?

Een van de ondernemers die we spraken vertelde hoe hij dit stap voor stap heeft opgebouwd en zijn mensen steeds meer op hun eigen kennis en kunde liet vertrouwen. Inmiddels beschikken zij over een groot probleemoplossend vermogen, waardoor ze veel minder aanspraak maken op de tijd en energie van de ondernemer. Dat proces ging natuurlijk niet over een nacht ijs. Vooral het geven van vertrouwen en ‘loslaten’ was in het begin lastig. Maar dat heeft geloond!

Niet alleen ad hoc

Het is zo ongelofelijk belangrijk dat je niet alleen ad hoc werkt. Realiseer je dat de manier waarop je je bedrijf aanstuurt effect heeft op het resultaat. Denk dus na over je eigen rol. Onderzoek wat er verandert als je bepaalde dingen anders zou doen. En betrek je medewerkers bij dit proces! Erken dat ook zij een bepaald beeld, verwachtingen en individuele capaciteiten hebben en dat het niet altijd aan hen ligt…

Iedereen begrijpt de noodzaak

Bijzonder mooi is het verhaal van een andere natuursteen-ondernemer, die vertelt hoe zijn mensen met vertrouwen als vanzelf meer zijn gaan meedenken. Zijn bedrijf gaat nu ook op zaterdag open, zonder dat de medewerkers daar extra voor willen worden betaald. Iedereen begrijpt de noodzaak. Door júist de passie voor het vak in deze ambachtelijke branche te benutten en betrokkenheid daar in te mengen, ontstaat een stevige basis voor succes - en een aantrekkelijk werkklimaat voor jou en je medewerkers!

 
In je eentje red je het niet meer

Je zult moeten nadenken over samenwerking bij innovatie. Dat geldt niet alleen voor bijvoorbeeld (toegang tot) financiering, maar ook bij zaken als internationalisering: het is een achterhaald idee dat je een product puur maakt voor de nationale markt. Pas als je op een goede manier in co-creatie met elkaar aan de slag gaat kun je het volle potentieel benutten. In je eentje red je het niet meer.

Van aanbodgericht naar vraaggestuurd

Voor veel ondernemers zijn groeikansen en nieuwe ontwikkelingen om je bedrijf te renderen en uitbouwen de belangrijkste ambities. Samenwerking en verbinding zijn daarbij veelgenoemde drijfveren. Dan is het opmerkelijk (en jammer!) dat mkb’ers en zorgpartijen elkaar zo slecht weten te vinden. Dit komt onder andere doordat ze van elkaar niet goed weten wat er speelt en elkaars meerwaarde niet goed kennen. Waarschijnlijk ben ook jij vooral bezig met het genereren en concretiseren van nieuwe ideeën. Maar daar ligt nog een stap vóór.
 
Stel jezelf vragen als ‘wat wil je halen uit je eigen ambitie?’, ‘wat wil je bereiken?’ en: ‘wat heb je daarbij nodig?’. Het is belangrijk om te weten wat er speelt op de markt en hoe die zich ontwikkelt. Door samen met je uiteindelijke gebruikers producten of diensten te ontwikkelen heb je bij voorbaat een streepje voor. Je maakt dan vast de onvermijdelijke omslag van aanbodgericht naar vraaggestuurd werken.

 
'De bedrijven in mijn regio ken ik nu wel…'

Kijk in ieder geval ook buiten de grenzen van je regio, want elk gebied heeft zijn eigen specialisatie. In het noorden van ons land ligt bijvoorbeeld de focus op healthy aging, terwijl in de Metropoolregio Amsterdam de focus ligt op ‘rode’ Life Sciences (zoals oncologie en cardiovasculaire thema’s) . Ook dat ik ondernemers hoor verzuchten ‘de bedrijven in mijn regio ken ik nu wel…’ is een reden om verder te denken dan onze (provincie) grenzen. Daarbuiten zitten immers ook veel ondernemers die graag kennis en business willen delen.

Een treffend voorbeeld daarvan is Lode, een bedrijf in het noorden van ons land. Ze maken o.a. software voor MRI-apparaten over de hele wereld. Een klant uit Japan vroeg om een 'kleine' aanpassing van de software. Aangezien niemand deze dure apparatuur in zijn achtertuin heeft staan ging Lode op zoek naar een ziekenhuis in Noord-Nederland, waar zij testen konden uitvoeren in ruil voor opgedane kennis. Op korte termijn bleek dit echter nergens mogelijk.
Het bedrijf week ten slotte uit naar een Duits ziekenhuis, vlak over de grens. Hier wist Lode de software binnen twee weken te updaten en deelde deze kennis met de zorginstelling; dat betekende winst voor henzelf, winst voor het ziekenhuis én winst voor de klant!

“Jij maakt deel uit van die Topsector CI”, probeer ik nog. “En het Topteam CI heeft een innovatieplan gemaakt om jouw sector nog krachtiger en succesvoller te maken. Belangrijke aandachtspunten daarin zijn internationalisering, financiering, samenwerking en cross-overs.” Ze kijkt me even aan. “Goh, wil je nog een kopje koffie?”

Wat is het Topsectorenbeleid?

Dit voorbeeld staat niet op zichzelf. Ik vermoed dat een behoorlijk aantal ondernemers – en niet alleen die in de creatieve sector - niet op de hoogte is van het topsectorenbeleid. Laat staan dat ze zich beseffen welke kansen en mogelijkheden deze biedt. Bij dezen (een dappere poging tot) een wegwijzer in het Nederlandse innovatielandschap voor creatieven.

9 Topsectoren

Het kabinet wil de sectoren waarin Nederland wereldwijd uitblinkt, onze topsectoren, nog sterker maken. Om dat te bereiken gaan overheid, het bedrijfsleven, universiteiten en onderzoekscentra samen werken aan kennis en innovatie. Een daarvan is dus de Topsector Creatieve Industrie. Het belang van de CI is in het beleid stevig verankerd.

Topteams & Innovatiecontracten

Voor elk van de negen topsectoren is een innovatiecontract gemaakt. In deze innovatiecontracten staan maatregelen, plannen en afspraken om de topsectoren de komende jaren te versterken. Aan het roer van de innovatiecontracten staan de zogeheten topteams, zoals het Topteam Creatieve Industrie.

Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI)

Iedere topsector heeft een eigen kennis- en innovatieagenda die wordt uitgevoerd onder regie van een zogenaamd TKI. CLICKNL is het TKI van en voor de creatieve sector.  Deze bestaat weer uit 7 innovatienetwerken.

Verder is er nog een:
Dutch Creative Industries Council , de onafhankelijke strategische adviesraad voor de topsector CI.

Federatie Dutch Creative Industries, die acht branche- en beroepsorganisaties vertegenwoordigt met in totaal bijna 6.000 individuele leden en ca. 2.500 creatieve bedrijven.

Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, verstrekker van projectsubsidies om de inhoudelijke kwaliteit te versterken, innovatie en crosssectoraal werken te bevorderen en ondernemerschap te professionaliseren. Dit budget is €15 miljoen per jaar.

Volg je het nog? Veel ondernemers doen dat namelijk niet meer en dat is zonde. Mocht je door de bomen het bos niet meer zien, neem dan gerust eens contact op via het SME Counter!

Het woord laten

Al pratend over een nieuwe afspraak keken we terug op de laatste gezamenlijke strategiesessie. Een indringende sessie waarin we kansen, bedreigingen, sterkten en zwakten in perspectief van het bedrijf hebben gezet. In de rust van het drinken van een kop koffie bedankte zij me. Ik wist in eerste instantie niet waarvoor. Ze vertelde me dat ik haar tijdens de discussie over visie richting de toekomst  het woord gaf, zodat ze de kans kreeg om haar ideeën te delen. Daardoor voelde zij zich gehoord en kon ze haar mening goed naar voren brengen.

Respect voor en luisteren naar elkaar

Eenmaal terug in de auto, onderweg naar kantoor, reflecteerde ik dat juist deze inbreng ertoe leidde dat het bedrijf een compleet andere richting heeft kunnen inslaan met hun strategisch inkoopbeleid. Dat deden ze al heel goed, maar de nieuwe strategie brengt nóg meer rust en leidt tot een nog hogere effectiviteit. Het blijft bijzonder hoe respect voor en luisteren naar elkaar in een MT eigenlijk de krachten zijn die een bedrijf tot een góed bedrijf maken. En zijn ze ook niet de basis om alle bedrijfsprocessen, inclusief veranderprocessen, als vanzelf te laten lopen?

Klein is het nieuwe groot, zegt mijn collega Caroline Rijnbeek zo treffend. Deze slogan heeft mij in ieder geval alvast de ogen geopend om beter te kunnen kijken naar het begin van het effect van Syntens: het zien van, het benoemen van en het ruimte geven aan struikelblokken bij innovatie.

Beleving, gevoel en ervaring ontwerpen

Sport is een groeimarkt. Er liggen nieuwe kansen voor business en de sector staat bijzonder open voor innovatie. Bovendien leent de sportsector zich bij uitstek voor cross-sectorale ontwikkeling. Het combineren van inzichten, kennis en netwerken vanuit verschillende invalshoeken leidt tot schitterende innovaties. Directe samenwerking van sport met de creatieve industrie is belangrijk omdat binnen deze sector de toegevoegde waarde in beleving, gevoel en ervaring wordt ontworpen.

Er liggen grote maatschappelijke vraagstellingen en kansen op het gebied van bewegingsstimulering, gezonde leefstijl en het algemeen welzijn. Helaas is er nu nog veel versnippering van initiatieven, onderzoek en ontwikkeling waardoor deze innovatiekansen te weinig worden vertaald naar succesvolle businessmodellen. Het mkb kan een sterke bijdrage leveren, maar wordt nog te weinig betrokken bij vraagstellingen vanuit de sportsector en omgekeerd. Bovendien weten ondernemers uit verschillende sectoren elkaar maar moeilijk te vinden.

‘Zonder crossovers met designers ontstaan perfect ontworpen en modieuze producten niet’

Jammer, want de creatieve industrie helpt bij het oplossen van maatschappelijke uitdagingen door de belevingswereld van mensen te beïnvloeden en drempels te verlagen. Architecten ontwikkelen bijvoorbeeld effectieve oplossingen voor de herinrichting van wijken en sociale ruimtes die bewegen en vitaler leven stimuleren. De sportaccommodatie van de toekomst houdt veel meer in dan alleen een gebouw met sportfaciliteiten; hij is voorzien van slimme ict, mooi design en hulpmiddelen voor maximale prestaties. Maar om dat te bereiken is de inzet van de creatieve industrie hard nodig.

Zonder crossovers met designers ontstaan perfect ontworpen en modieuze producten namelijk niet. Zonder sexy verpakking van sportvoeding zal het product niet verkopen. Zonder serious  games zal de toenemende kennis over gezondheid minder snel begrepen worden door de gebruiker.  En zonder goed ontwerp zal een sportfaciliteit niet optimaal functioneren en toegankelijk worden. 

Sport is een verlengstuk van onze identiteit geworden. Creativiteit en sport gaan hand in hand, en dat leidt tot zeer kansrijke en nieuwe businessmodellen. Hoe zouden sportproducten immers verkocht worden zonder goed design, aansprekende verpakking en sterk verhaal met de juiste beleving?

Bevestig het goede gevoel

Marketingexpert Jos Burgers stelt dat na eigen ervaringen en de mening van ambassadeurs, de buitenkant het belangrijkst is om potentiële klanten te overtuigen: als mensen onvoldoende weten van de binnenkant van een bedrijf, oordelen ze op wat ze zien. Website, documentatie, gebouw, hoe lopen je mensen erbij, hoe wordt de telefoon opgenomen…  Natuurlijk voor de eerste indruk, maar ook tijdens verder contact speelt het een belangrijke rol. Een nette offerte en factuur, professioneel beletterde bedrijfsauto’s en zelfs een netjes bijgehouden buitenterrein bevestigen het gevoel dat met de juiste partij wordt samengewerkt. En juist door klanten voortdurend te bevestigen in hun goede gevoel bouw je een ‘sterk merk’.

‘Het zijn de plaatjes bij jouw praatjes’

Het maximale effect bereik je door alle uitingen van je bedrijf op elkaar te laten aansluiten, zodat één krachtig beeld wordt uitgezonden. Een ontwerpbureau kan daarbij uitkomst bieden, daar zitten de vakmensen die jouw sterke punten kunnen vertalen naar consistente vormgeving.  Onderschat vooral het belang van je website niet. Vaak word je al tijdens het eerste telefoongesprek  gegoogled en dat zijn de plaatjes die je gesprekspartner bij je praatjes plaatst. En hou er rekening mee dat mobiele bereikbaarheid steeds belangrijker wordt. Alleen al in maart vorig jaar verliep 20% van het internetgebruik via mobiele apparaten, zoals smartphones en tablets.

Profiteer van dergelijke waardevolle informatie over je buitenkant. Net als de ondernemer met de Porsche deed: hij bezoekt zijn klanten nu in een Toyota Hilux Pickup en kan daarmee op veel meer waardering en openheid rekenen.

Wat vindt je klant belangrijk?

In de business-to-business draait immers alles om deze waardecreatie. Je ontleent je bestaansrecht aan dat je iets van waarde levert aan je klanten. Zij zijn om uiteenlopende redenen bereid daarvoor te betalen. Om toegevoegde waarde van betekenis te leveren is het essentieel dat je beschikt over de juiste ‘grondstoffen’, in de vorm van één of meer kerncompetenties. Bovendien zul je de (continu wijzigende) behoeften van je klanten moeten doorgronden om jouw aansluitende waarde bij hen goed onder het voetlicht te brengen. Pas dan weet je immers of en in welke mate zij behoefte hebben aan diensten als het 24/7 leveren van producten op maat, of het uitbreiden van je online services.

Zoek steun in je netwerk

In de dagelijkse praktijk blijken veel van deze ondernemers in de groothandel moeite te hebben met het ontwikkelen van relevante kerncompetenties, het creëren van toegevoegde waarde en het onderscheidend positioneren hiervan in de markt. Er wordt te weinig rekening gehouden met wat klanten belangrijk vinden. Je kunt wel vinden dat jouw bedrijf zeer duurzaam is en daarop sterk de nadruk leggen, maar als je klanten dat niet echt belangrijk vinden schiet je er weinig mee op. Bovendien blijkt het voor kleine ondernemers moeilijk om die toegevoegde waarde alleen te leveren. Bekijk dan of je netwerk je daarbij kan helpen.

Wie zich niet onderscheidt, is zo in te ruilen voor een ander

Soms is het ook veel makkelijker dan je denkt. Vaak beschikken groothandels al over een onderscheidende eigenschap waarmee de aandacht van veel klanten kan worden getrokken, maar ben je je daar als ondernemer helemaal niet van bewust. Dan is het helemaal niet nodig om iets nieuws te bedenken. Het kan zomaar zijn dat je je op een schatkist bevindt, maar dat niet in de gaten hebt omdat je er zo dicht op zit. Dan is het nuttig om een buitenstaander in te schakelen die je een spiegel voorhoudt. Want wie zich niet onderscheidt, is zo in te ruilen voor een ander.

 
Vrouwen nemen minder risico’s

Vorige week las ik in de Volkskrant een artikel over vrouwelijk ondernemerschap, waarin wordt aangegeven dat vrouwen minder risico’s nemen bij de groei van hun bedrijf. Ik wist niet goed wat ik daarvan moest vinden. Ik zie zoveel vrouwelijke ondernemers, met zowel kleine als grote bedrijven. Naar mijn idee starten veel vrouwen een eigen bedrijf vanuit een urgentie of een behoefte om iets te veranderen in de wereld. Dat maakt dat vrouwelijke ondernemers een enorme drive hebben om die verandering ook te realiseren.

 
Een vrouw zal daarbij vaak hulp van anderen vragen. In de avonduren, als de kids naar bed zijn, het concept uitwerken en vervolgens in de wereld zetten. Alles direct in een uitgebreid ondernemingsplan uitwerken, het financiële plaatje passend maken en investeerders zoeken zijn niet de eerste dingen waar een vrouw aan denkt. Mannen doen dat wel, die denken groot en pitchen hun idee al snel op grote events bij potentiële investeerders.

 
Vrouwen ondernemen met hun hart

Ik zie voor mij de rol om vrouwen te helpen dat ook te doen. Dat vinden ze echt een grote stap.  Als je eenmaal gaat pitchen voor geld en je plan concretiseert, dan neem je jezelf ook steeds serieuzer. Bovendien durven mannen echt groot te denken en focus aan te brengen, en dat zijn eigenschappen waar veel vrouwen meer moeite mee hebben. Hebben ze dat wel, dan groeit het bedrijf ook sneller. Voor vrouwen absoluut een waardevolle les.

Maar hebben vrouwelijke ondernemers nu extra aandacht nodig, of moeten ze meer gestimuleerd worden? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat ik het zo mooi vind dat vrouwen veel meer met hun hart ondernemen en dat ook in hun leiderschap laten spreken – daar word ik heel erg blij van!

Onderhandelen over ambitie

Heel veel bedrijven werken zo en waarschijnlijk herken je het ook wel. Als medewerker, als leidinggevende, of allebei. Het is ons blijkbaar gelukt om met zijn allen een systeem te bedenken dat de gewenste ambitie juist terugdringt. Een patroon waarin je gaat onderhandelen: de ‘baas’ wil wat meer, de medewerker wil liever aan de veilige kant zitten. Anders hangt ‘ie. Elke bevlogenheid en intrinsieke motivatie wordt zo om zeep gebracht.

Ze zitten tegenover elkaar. In het gunstigste geval negeren we dit ("moet nou eenmaal even gebeuren, heb je de rest van het jaar geen last van") en verdwijnt het in een ordner tot het eind van het jaar. Maar in het slechtste geval beïnvloedt het mensen echt en gaan zij zich beperken tot veilig gedrag. Moeten we er dan mee stoppen? Niets meer vastleggen? Iedereen maar laten doen wat hij leuk vindt? Het zal me een zooitje worden!

Falen mag, delen en leren moet

Wat dan wel? Het gesprek aangaan. Als de missie helder is, en de minimale randvoorwaarden ook, wat zou je dan willen bijdragen? Welke rol ambieer je? Omdat je er goed in bent, omdat je het gaaf vindt, omdat je het wilt. Waar wil je in groeien? Wat zou je willen proberen? De grootste ontwikkeling zit immers juist in díe dingen waarvan je vooraf niet zeker weet dat ze gaan lukken.

En vervolgens vooral "hoe kunnen we elkaar daarbij helpen?" Vastleggen doe je hoogstens als reminder, omdat het verheldert, naar elkaar én naar je collega's. Falen of net niet realiseren mag, delen en leren moet. Heb je daar een HR-cyclus voor nodig? Dat kan, maar hoeft niet. De andere intentie van het gesprek staat centraal.
 
Dan zit je naast elkaar. Kijk je in dezelfde richting. Heb je elkaar nodig. Ga je bewegen. Omdat je dat allebei zelf wilt. Dan wordt het het gesprek van de dag, in plaats van het gesprek van het jaar.

Hoe creëer je ruimte?

Met het delen van onze ervaringen ontspon zich een gesprek over wat mijns inziens dé kracht is in dit bedrijf: ruimte! Eigen verantwoordelijkheden nemen en delen. Het klinkt als open deur, maar het zijn ervaringen waar ik uit put.

De wortels die onder deze stam van ruimte staan - ik blijf even in de metafoor van het bedrijf – groeiden geleidelijk. Zo was er bijvoorbeeld een sessie met collega Raymond Witvoet, waarbij het gedrag van het MT in kleuren zichtbaar werd gemaakt. Dat leverde kennis op die nu nog steeds gebruikt wordt om het inzicht in elkaars handelen en mogelijkheden duidelijk te maken. Of zoals Han het zegt: “Hoe kan ik met mijn gele kleur een beetje inspiratie geven aan de vaste denkbeelden van de blauwe medewerker?”

Han haalt nog enkele andere wortels onder de stam aan: de samenwerkingsverbanden die o.a. Syntens faciliteert of de inhoudelijke sessies, zoals de kernkwadranten van Ofman.

Succes plukken

De dialoog ging niet enkel terug naar de ‘wortels’ van het bedrijf (het waarom). Het leverde ook ‘vruchten aan de takken’ voort, in de vorm van vragen: hoe kunnen andere ondernemers je van feedback voorzien? Hoe kunnen we de petrischaaltjes van professor Thijs Homan gebruiken om in de ontstane ruimte zo effectief mogelijk te werken?

De mogelijkheden van innovatie met menskracht vliegen over en weer door de ruimte. Ruimte die zo natuurlijk aanwezig is. Of juist niet? Is ruimte op een natuurlijke wijze maakbaar? Hans bedrijf lijkt het bewijs. Het zijn de reflecties die ik maak als ik met hoge snelheid naar mijn volgende afspraak rijd omdat ik een andere dringende dimensie tekort heb gedaan: tijd.

Beheers de piraat in jezelf

Onder andere het onderwerp ‘betrokkenheid’ stond centraal. Giel Pastoor, directeur van het Parktheater in Eindhoven, vertelde daarover een inspirerend verhaal. Hij sprak over hoe hij zijn afdelingen afschafte, iedereen binnen de organisatie marketingmedewerker is en mensen hun eigen functienaam heeft laten bedenken. Het Parktheater werd zo een ‘familiebedrijf’, dat werkt met de Pionier & Piraat methode.

De pionier in je werkt mee, ontdekt, speelt, neemt waar, zet door, vergeeft, verwondert zich en verlegt grenzen. Hij staat lijnrecht tegenover de piraat in je, die hindert, schatten verbergt, saboteert, ontkent, veroordeelt en beschuldigt. Giel weet zo in zijn bedrijf betrokkenheid te creëren, met medewerkers die meedenken over de ontwikkeling van het Parktheater, nu en in de toekomst.

Mensen die houden van hun vak, willen hun werk goed doen

Als ik dit verhaal vertel bij mijn relaties in de zorg, levert dat echter niet altijd zo’n enthousiaste reacties op als die van mij. Inspirerend vinden ze het wel, maar ook wordt opgeworpen dat het in de zorg anders is, bijvoorbeeld omdat budgetten onder druk staan. Dat alles van de ene op de andere dag anders kan zijn omdat de overheid bezuinigingen doorvoert. En natuurlijk, op macroniveau is er weinig invloed uit te oefenen.

Maar juist dáárom is het van belang dat je mensen betrekt door ze mee te laten denken over de ontwikkelingen en veranderingen waarop ze wel invloed hebben! Medewerkers weten zelf het beste hoe hun werk anders georganiseerd kan worden. Zeker zorgmedewerkers kozen voor hun vak omdat zij wat willen betekenen voor anderen. Ze houden van hun werk en willen dat goed doen, en door hen daarover te laten meedenken kunnen ze wel degelijk meebepalen.

Waarom moeten ze duurzamer?

Onderzoekers van Oxford University onderzochten de milieu-impact van 500 Britse festivals: zij registreerden een reusachtige hoeveelheid van 84.000 ton CO2-uitstoot per jaar. Duurzaamheidsinstantie A Greener Festival kon gelukkig uit onderzoek ook concluderen dat 48% van de muziekliefhebbers bereid is meer te betalen voor een duurzaam festival. Kansen liggen er dus genoeg. Maar om te verduurzamen en te innoveren moeten festivalorganisatoren en hun toeleveranciers de handen ineenslaan.

Nederland loopt achter

Nederland loopt wat dit betreft achter op landen als Engeland, Australië en Duitsland. Een van de duurzaamste festivals ter wereld en overall winnaar van a Greener Festival Award is het meerdaagse Croissant Neuf Summer Party -  volledig gepowerd door zonne-energie en recycling van 95% van al het afval. Organisator Andy Hope: “I am always surprised when events have to discuss these things as though it is some kind of new thinking, it's something we have done as a matter of routine since we started in 2007.”

Het Peats Ridge Festival gebruikt alleen composteerbaar bestek, borden en bekers, en afvalscheiding is uitgebreid met vele vrijwilligers die daarbij helpen. Er is alleen biologisch eten te verkrijgen en de gebruikte energie tijdens het 4-daagse festival is volledig gegenereerd uit biodiesel.

 
Festivals hebben grote economische impact

Een voorkomend misverstand is dat festivals louter worden geassocieerd met culturele happenings, iets waar volgens het kabinet op moet worden bezuinigd. Maar dat is niet het hele verhaal. Festivals hebben een behoorlijke economische impact en sommige festivals (zoals Sensation) zijn prachtige exportproducten. Zulke successen leiden tot bijzondere nieuwe kansen, zoals voor ID&T die in 2012 kantoren in New York en LA opende. Eind maart accepteerde het bedrijf een overnamebod van rond de 130 miljoen dollar van een Amerikaanse investeerder.

Tijd om te investeren!

In Nederland gebeurt er rondom duurzame festivals helaas nog te weinig. Festivals als Welcome to the Future, Indian Summer Festival, Into the Great Wide Open en Lowlands zijn wel al met duurzame initiatieven gestart, zoals het samenwerken met belangenorganisaties, gebruik van biologisch afbreekbare of herbruikbare bekers, stimuleren van kraanwatergebruik en elektrische pendeldiensten van en naar het festivalterrein. Maar het staat allemaal nog in de kinderschoenen. Tijd dus om hierin te investeren!