Ad Pijnenborg, zorgcoöperatie Hoogeloon:
‘’Het hart komt terug in de zorg. Dat is de kern”
Tegenover de kerk in Hoogeloon maken bulldozers de grond bouwrijp. Eind dit jaar staan aan de Hoofdstraat twee zorgvilla’s, een burgerinitiatief van Zorgcoöperatie Hoogeloon, de eerste zorgcoöperatie in Nederland. Eén villa met zeven studio’s voor demente ouderen, en één met zeven studio’s voor verstandelijk gehandicapten.
Hun wens gaat in vervulling: ouderen en mensen met een beperking kunnen in hun dorp in de Brabantse Kempen blijven wonen. Kleinschalig, met 24-uurszorg van familie, vrienden, vrijwilligers en zorgprofessionals.
Op Aswoensdag, de dag na carnaval, poseert Ad Pijnenborg op de bouwlocatie voor de foto. Na vijf jaar praten gaat de schop in de grond. Pijnenborg is trots op wat het burgerinitiatief heeft bereikt: “Wij bouwen voor de gemeenschap, voor iedereen. Dit is toch bijzonder voor een dorp met 2200 inwoners.”
Hoogeloon heeft van oudsher aanleunwoningen met een Steunpunt voor ouderen, maar geen 24-uurs zorgvoorziening. Te duur voor een dorp, zeiden de zorgaanbieders. Verpleeghuizen en verzorgingshuizen zijn er dus niet, laat staan voorzieningen voor verstandelijk gehandicapten. De aanleunwoningen zijn uit de jaren zestig. Die zijn niet geschikt voor het leveren van zorg.
De zorgcoöperatie is in 2005 opgericht met als doel dat ouderen en mensen met een beperking langer in het dorp kunnen blijven wonen. Dit bereikt de zorgcoöperatie door aanvullend zorg en diensten te leveren. Dit doet ze met veertig vrijwilligers. Voor de zorgverlening in de thuissituatie en de dagbesteding met professionele medewerkers in loondienst.
De zorgcoöperatie vindt bij het Steunpunt Den Bogerd haar thuis. Eén keer per week wordt er door de vrijwilligers gekookt voor ouderen. De coöperatie heeft een zorgcoördinator in dienst die twee keer per week een spreekuur houdt, ook voor Wmo-aanvragen. Er is dagbesteding, tuinonderhoud, uitleen van een scootmobiel en rollend materieel en de coördinator bemiddelt bij de inzet van vrijwilligers.
In 2003 is Pijnenborg, afkomstig uit het maatschappelijk werk en de verpleeghuiszorg, samen met een werkgroep aan de slag gegaan.“We zijn het de ouderen in Hoogeloon gaan vragen: wat zijn jullie wensen? Het vooruitzicht van het verpleeghuis ver van huis schrikt iedereen af. Duidelijk is dat ouderen dit niet willen, maar als we dit niet willen zullen we zelf iets moeten doen. Zo is de zorgcoöperatie ontstaan, uit onvrede met wat er werd aangeboden. Want dat is toch het drama van het verpleeghuis: niemand wil er naartoe. Onze zorgcoöperatie realiseert wat de klant wil: zo lang mogelijk in het dorp wonen, zorgeloos, met zorg. Met partner, familie en vrienden om je heen. Het hart komt zo terug in de zorg, dat is de kern.”
Uitgangspunt is wat Pijnenborg de ouderwetse methodiek van de familiezorg noemt. “Hoe ging het vroeger? De familie deed de zorg en de buurt hielp mee. De zorgcoöperatie heeft als uitgangspunt: de klant maakt de keuze. Als moeder ziek is, vragen wij niet wat wij voor moeder kunnen doen. Nee, wij vragen wat is de aanleiding voor de hulpvraag? Het kan bijvoorbeeld zijn dat de dochter zegt dat ze er even uit moet omdat de mantelzorg voor haar moeder haar even te veel wordt. Dan bieden wij aan dat te doen, wat de dochter ontlast. Zo blijft de zorg van de familie in tact. Want de primaire drijfveer is: hoe lossen wij het samen op?”
Demente ouderen kunnen in het dorp blijven, verstandelijk gehandicapten komen zelfs terug naar Hoogeloon. “Het huis”, zoals Pijnenborg de twee nieuwe villa’s noemt, “wordt door onze deelname aan het KWmD-project echt een open huis”. “Iedereen kan binnenlopen, familie, vrienden, vrijwilligers. Partner en familie moeten kunnen blijven doen wat zij altijd al deden. Wij zeggen: u bent medebewoner van het huis. Als we dat niet doen zou het een kleinschalig verpleeghuis worden. Het wordt pas echt een alternatief voor een verpleeghuis wanneer de cliënt zoveel mogelijk vertrouwde mensen om zich heen heeft”.
“Het streven is de bewoners zoveel mogelijk ruimte te geven in een vertrouwde omgeving. En als het kan moeten de bewoners ook naar buiten kunnen, het dorp in. We gaan de inwoners van Hoogeloon leren dat ze onze bewoners kunnen helpen de weg naar huis terug te vinden.”
De plannen voor de nieuwbouw waren al ver gevorderd toen Zorgcoöperatie Hoogeloon mee ging doen met het project Kleinschalig Wonen met Domotica (KWmD). Pijnenborg: “Wij hadden met veel bloed, zweet en tranen een businessplan gemaakt maar nu moesten we een maatschappelijke businesscase maken. Omdat wij als vrijwilligersorganisatie met 240 leden daar zelf niet de expertise voor in huis hebben, is het schrijven van de maatschappelijke businesscase gedeeltelijk uitbesteed aan een deskundige. Het is een ontzettend waardevol proces geweest. Want het plan is helemaal vanuit de klant geschreven. Wij breken met oude werkwijzen, structuren en culturen. Het plan staat als een huis.”
De 24-uurszorg is zo georganiseerd dat binnen tien minuten een verzorgende bij de klant is, die wordt opgeroepen via de communicatiecentrale van zorginstelling Lunet-zorg. Via passieve en actieve alarmering. En bij calamiteiten is er binnen 15 minuten een verpleegkundige aanwezig. In de regio wordt gewerkt met zorgcirkels: binnen tien minuten kunnen verzorgenden uit de omliggende dorpen in Hoogeloon aanwezig zijn.
De visie op domotica van bestuurder Pijnenborg is helder: “Wij willen alles wat goed werkt voor de klant en het personeel.” In overleg met bewoners en familie wordt, indien gewenst, uitluisterapparatuur geïnstalleerd evenals camera’s. Er komen verder onder meer GPS-systemen om bewoners buiten te traceren, de deuren worden beveiligd en er komt verlichting die de waak- en slaapfuncties bevorderen zodat er ’s nachts goed kan worden geslapen. In alle units worden preventief rails voor tilliften aangebracht tegen de plafonds. En er komen lage bedden en in hoogte verstelbare toiletten met een bidet erin. “Deze wc’s zijn duur in aanschaf, maar het is fijn voor klant en personeel.” De uitdaging is, zoals bij elk KWmD-initiatief, om de verzorgenden te leren vertrouwen op domotica.
Wat de maatschappelijke baten van het project betreft maakt de zorgcoöperatie zich geen zorgen. Financieel denkt Pijnenborg quitte te gaan spelen. Maar het is krap. De toekomstige bewoners zijn mensen die een beschermende woonomgeving nodig hebben, in de taal van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) met een indicatie vanaf ZZP 5. De bewoners komen in de zorg bij Joris- zorg in Oirschot en Lunet-zorg dat vestigingen heeft in Zuid Oost Brabant. Beide organisaties worden gecontracteerd door het Zorgkantoor.
“De teams in de kleinschalige woonvoorziening worden zelfsturend, daarom is zo min mogelijk inzet van managers nodig. Dat scheelt weer in de kosten. Het bestuur van de zorgcoöperatie bestaat uit vrijwilligers. Wij doen het voor niets. En wij doen het graag. Dit project verrijkt ook ons leven.”
Andere dorpen in Brabant, maar ook in andere provincies , volgen Hoogeloon op de voet. Wat in Hoogeloon kan moet in andere dorpen ook kunnen.