Deeg kneed je in een bak. Zolang er brood wordt gebakken, is niemand ooit op het idee gekomen dat anders te doen. Totdat een Limburgse machinebouwer bedacht dat je deeg ook in een trog kunt mengen. Dat was het begin van een revolutie in deegbereiding waarvan het einde nog niet in zicht is.
Continu kneder
De zogeheten 'continu kneder' is in feite een drukloze extruder, zoals die wordt toegepast in de kunststofindustrie. Het deeg wordt niet gekneed in een grote kuip die na elk batch leeggemaakt en opnieuw gevuld moet worden, maar in een trog met daarin twee contraroterende gereedschappen.
Garantie voor de toekomst
Het idee werd geboren uit nood, vertelt Gilian Lekner, directeur van SoBaTech, het Maastrichtse bedrijf dat de continu kneder op de markt brengt. Als medeaandeelhouder van de Maastrichtse machinebouwer Sotec zag Lekner vier jaar geleden de traditionele markt voor machinebouw inzakken.
Om de vijftig medewerkers aan het werk te houden, stapten Lekner en zijn compagnon Rinus van Praag in een strategietraject van Syntens. Een eigen product met hoge toegevoegde waarde leek de beste garantie voor de toekomst. Via een klant die actief was in de voedingsindustrie diende het idee van de continu kneder zich aan
Drie trajecten
Min of meer gelijktijdig werden onder begeleiding van Syntens drie trajecten uitgezet: een octrooionderzoek, een marktverkenning en een technisch ontwerp, dat uiteindelijk moest resulteren in de bouw van een proeflijn. Het marktonderzoek bracht Sotec al snel in contact met een grote Duitse producent van traditionele deegkneders, die garant leek te kunnen staan voor een brede afzet. Eveneens via Syntens werd contact gelegd met de Limburgse investeringsbank LIOF, die bereid was te investeren in de bouw van de proeflijn.
Het hele traject had een doorlooptijd van amper twee jaar. Toen voldeed het prototype aan alle eisen en kon de machine de markt op. Daarna ging het snel. De continu kneder dong mee naar de Limburgse Innovatieprijs en werd uitgeroepen als winnaar. Voor de vermarkting van de kneder werd de handelsnaam SoBaTech ingevoerd. Uit de hele wereld kwamen bestellingen los. Op dit moment, amper een jaar na voltooiing van de proeflijn, zijn al achttien machines verkocht, allemaal aan industriële bakkerijen.
Tweede generatie
Ondertussen staat de innovatie niet stil. Sterker, Lekner en de zijnen hebben de smaak van het brood te pakken gekregen en zijn met Syntens een vervolgtraject gestart om een tweede generatie van de continu kneder te ontwikkelen.
'Om te beginnen zijn we aan het kijken of we de huidige lijn niet kunnen opschalen,' zegt Lekner. 'Dat dwingt ons om door een chemische bril te kijken naar moleculaire reacties in het deeg en naar zaken als viscositeit en afscheidingssnelheid. Een ander punt is de deegkwaliteit. 'Waar we naar zoeken,' zegt Lekner, 'is naar een methode om de verschillen in kwaliteit tijdens het kneedproces zo bij te sturen dat de productielijn ná ons optimaal bediend blijft.
De kosten van dit vervolgtraject overstijgen die van het eerste traject. Samen met Syntens onderzoekt Sotec nu de mogelijkheid van een Europese subsidie. Behalve de genoemde Duitse instituten is ook Universiteit Wageningen benaderd om te participeren.
Internationaal
Volgens Syntensadviseur Rim Stroeks is het kenmerkende aan het verhaal van SoBaTech dat ook MKB-bedrijven steeds meer zijn aangewezen op de internationale markt. 'Het gaat hier om zeer hoogwaardige technische innovaties met hoge ontwikkelkosten. Om die terug te verdienen, moet je de grens over. Daarbij,' zegt hij, 'is het mooi om te zien hoe een allround machinebouwer zich in korte tijd ontwikkelt tot een specialist op één specifiek terrein.'