'Je ziet het pas als je het doorhebt.' Als deze Cruijffiaanse wijsheid ergens voor opgaat is het voor co-creatie. Zegt Joris Craandijk, partner bij Innovative Partners en bedenker van de Beertender. 'Een goede innovatie is een evolutie voor de gebruiker, maar een revolutie voor de fabrikant. Je moet kennis delen, je openstellen voor andermans oplossingen voor jouw problemen, samenwerken, samen iets creëren. En een lange adem hebben. Want alles staat of valt met de juiste partners. Begin daarom op tijd.'
Dat is een mooi bruggetje naar de tuinbouw. Mede als gevolg van de economische crisis staat het water deze sector tot de lippen. Dat vraagt een nieuwe kijk op het vak van tuinder. Hoe kun je waarde toevoegen aan je producten? Meer omzet genereren? 'Tuinders moeten out of the box durven denken', zegt Craandijk hierover. 'Veel mensen zoeken alleen binnen hun huidige afzetketen naar innovatiemogelijkheden. Maar daar zijn de grenzen van optimalisatie op een gegeven moment echt bereikt. Daarom zeggen wij: zoek het in asynchrone relaties, in niet voor de hand liggende combinaties. Dan stuit je op verrassende nieuwe inzichten. Dat is het begin van co-creatie.'
Vonk
Zo'n staaltje out of the box-denken is te vinden in het glastuinbouwgebied in Gelderland. Het is het werkterrein van Chris Willemsen, innovatieadviseur creatieve industrie bij Syntens. 'Hier is een aantal hypermoderne kassencomplexen gevestigd. Maar ondanks alle innovatieve en energiebesparende maatregelen moeten ook zij knokken voor een goede omzet.' Hij bracht een aantal tuinders samen met een groep ontwerpers uit de regio. De tuinders leidden de creatieven rond op hun bedrijven en legden hun de vraag voor welke toegevoegde waarde zij konden bedenken. Niet gehinderd door enige kennis van de tuinbouw konden de ontwerpers hier volop hun creativiteit op loslaten. Zoals een innovatieve verpakking die beter de passie van de teler laat zien én het product langer vers houdt. 'Zonder creativiteit is innoveren niet mogelijk', zegt Willemsen. 'Als je de creatieve sector koppelt aan andere sectoren ontstaan er vonken. Die vonken moeten we laten overslaan.'
Vaagheden en visie
'Innoveren hoort bij een bepaald type mens', zegt Joris Craandijk. 'Het is een proces met heel veel variabelen en heel weinig vergelijkingen. Co-creatie past niet op voorhand in een Excel sheet. Je moet kunnen omgaan met vaagheden, je kunnen verplaatsen in een ander. Alleen dan ontstaat het wederzijdse vertrouwen waarop je een samenwerking kunt bouwen.' Maar dat alleen is niet voldoende. 'Waar het om draait is een gemeenschappelijke visie op de toekomst. Als een van de partijen het niet ziet, gaat het geheel niet vliegen. Bovendien is het zaak om níét jouw idee met een grote strik eromheen te presenteren, maar echt vanaf scratch met elkaar in conclaaf te gaan. Zo voorkom je een ongelijkwaardige relatie. En als het traject écht van start gaat is het van belang dat een van de partijen de regie voert. Zoals een dirigent zijn musici tot één harmonieus geheel smeedt, heb je hier een regisseur nodig die zorgt voor een onderling goed afgestemd proces. Want "elkaar verrassen" betekent de dood in de innovatiepot.'
Verbinden
De stichting Food Valley in Wageningen slaat bruggen tussen kennis en ondernemerschap. Concreet: het bouwen van consortia van partijen die sámen willen werken aan innovaties in de agrifood. Maar ook op kleinere schaal: vragen van mkb'ers voorleggen aan kennisinstellingen als de HAS of TNO. Dat leidt tot verrassende nieuwe combinaties, vertelt directeur Roger van Hoesel. 'Ik denk aan de missie van het ziekenhuis Gelderse Vallei. Zij zien betere genezingskansen voor goed gevoede patiënten. Diepgaande kennis van voeding vonden zij bij de Wageningen Universiteit. Het ziekenhuis, de universiteit en de voedingsmiddelenindustrie werken nu samen om die missie te verwezenlijken. Food Valley helpt de verbinding tussen deze partijen te leggen.
Een ander mooi voorbeeld is het project "Melk op Maat" waarin de relatie wordt onderzocht tussen het ras van een koe en de samenstelling van de melk. Bijvoorbeeld om producten te kunnen ontwikkelen met een hoge toegevoegde waarde. In dit consortium werken melkveehouders samen met wetenschappers en verschillende zuivelverwerkende bedrijven. Ook concurrenten dus. Die openheid is kenmerkend voor Nederland, dat zie je elders niet. Voor een deel zit dat in onze cultuur, voor een deel wordt dat gestimuleerd door innovatieprogramma's van de overheid. Hoe dan ook: dat geeft ons zeker een voorsprong. En dat laten wij, als stichting Food Valley, graag aan de wereld zien.'
Syntens beschouwt open innovatie als essentieel voor de toekomst van het mkb. Co-creatie is een open manier om innovatie binnen uw bedrijf te organiseren. Wilt u weten hoe het de tuinders en ontwerpers in Gelderland vergaat? Of bent u geïnteresseerd in andere co-creatieprojecten? Kijk dan eens op de website www.syntens.nl/co-creatie.
Co-creatie is het samen met andere partijen bedenken en ontplooien van nieuwe activiteiten waarmee je een meerwaarde creeërt naast je bestaande business. Dat kunnen nieuwe producten of diensten zijn, nieuwe technologieën, nieuwe markten, nieuwe samenwerkingsverbanden. 'Nieuw' staat hier voor 'nieuw voor jou', niet zozeer voor 'nieuw voor de wereld'. De samenwerking met anderen brengt je verder dan je zelf ooit had kunnen komen. Ofwel: 1+1=3.
Sleutel tot succes van co-creatie is waarborgen dat alle schakels in de keten (dus alle partners) er beter van worden, én het geheel. En juist dat maakt het proces van co-creatie complex. Het is het onbekende (en soms ongewenste) paard waar niemand op durft te wedden, maar áls het als eerste over de finishlijn komt is het een ongekend succes.
Do's and don'ts van co-creatie:
- Ga niet pas nadenken over co-creatie als het water je aan de lippen staat. Juist de voorfase kost veel tijd.
- Neem de tijd om de juiste mensen om je heen te verzamelen. Niet de Gouden Gids-methode dus, maar mensen met dezelfde visie op de toekomst.
- Handel in de geest van Confucius: het is beter even stil te staan voor je aan een lange wandeling begint.
- Durf out of the box te denken: zoek naar onverwachte combinaties van bedrijven. Verrassingen bieden verrassende kansen.
- Maak ieders belangen helder. Zorg voor vertrouwen.
- Presenteer je idee niet met een grote strik eromheen. Betrek anderen vanaf het allereerste begin erbij. Alleen zo creëer je wezenlijke betrokkenheid.
- Stel een regisseur aan. Zoals een dirigent zijn orkest leidt tot één geheel heb je een regisseur nodig die zorgt voor een onderling goed op elkaar afgestemd proces.
Inspirerende praktijkvoorbeelden
Aad Jonker, mede-eigenaar van BiJo Logische Groente. Runt het bedrijf samen met zijn zoon Arno en zijn dochter Elma.
'Duurzaam telen is een hot item. Met dit soort ontwikkelingen lopen we weer voorop in de wereld.'
Rob Baan eigenaar van Koppert Cress
'Co-creëren vanuit een missie: gezonde groente als basis van gezond leven. 'Wil je dingen veranderen dan móét je samenwerken.'